Dumuni duman nafamaw
Steviol Glycosides (Stɛviyoli Glycosides) ye
Steviol glycosides, n’a bɛ fɔ fana ko stevia glycosides walima stevia sugar, olu ye dumuni dumanw ye minnu tɛ balo sɔrɔ u yɛrɛ la, minnu bɛ glycoside kulu kɔnɔ. U bɛ Bɔ ka saniya ka Bɔ stevia jiri (Stevia repens) buluw la, n’o ye binkɛnɛ ye min bɛ Asteraceae denbaya la. U ye diterpenoïde glycosides ye, mugu finmanw walima jɛman dɔɔni, kasa tɛ minnu na, ni u ka molekiyɔmu formula ye C38H60O18 ye. U wulicogo ye degere 196–202 ye , ni kalori hakɛ ye 0. U ka di ka tɛmɛ sukaro kan siɲɛ 300 ɲɔgɔn, u da ka di dɔɔni ani u bɛ bin, wa u duman bɛ bonya dɔɔni dɔɔni. Steviol glycosides bɛ wuli ji ni etanɔli la, u bɛ ji sɔrɔ, wa u bɛ sabati funteni na kosɛbɛ, o b’a to u toli ka gɛlɛn.
Monk jiriden glycosides ye triterpenoïde glycosides naturelles dumuni dumanw ye. U ka dumuni duman ye C60H102O29·H2O ye, sukaro tolen 5 bɛ a la. U bɛ sɔrɔ ni u bɔli ye mɔnikɛ jiridenw na ni ji ye walima ni etanɔli 50% ye, o kɔfɛ, u bɛ kɛ ni u caya ye, ka u ja, ka u kɛ kristali ye kokura. Monk jiriden glycosides ye kristali mugu finmanw ye minnu wulicogo ye degere 197–201 ye (u bɛ tiɲɛ). U ka di ka tɛmɛ sukaro kan siɲɛ 260, u duman bɛ mɛn ani u kɔfɛ dumuni duman min bɛ mɔgɔ hakili jigin steviol glycosides la.
Glisirizini, n’a bɛ fɔ fana ko gilisirizini, a ka molekiyɔmu formula ye C42H62O16 ye. O ye mugu finman ye min bɛ kɛ ni kristali ye, a wulicogo ye degere 220 ye (a bɛ tiɲɛ), a kalori hakɛ ye 0 ye, a duman bɛ se sukaro ta siɲɛ 200 ma. A kɔfɛla duman bɛ kɛ waati dɔɔnin kɔnɔ. Licorice tulu tɛ wuli dɔɔni ji ni etanɔli jilamaw la, nka a bɛ wuli nɔgɔya la ji funteni na. Asidi barika ka dɔgɔn wa a bɛ kɛ ka caya walasa ka dumuni duman bonya ani k’a ɲɛ, ani ka a daji ladilan. Ni a ni sodiyɔmu sakarini ni asidi nukiliki-dafalenw faralen don ɲɔgɔn kan, a bɛ nɔ bila ɲɔgɔndɛmɛ na dumuni duman ni a daji la. Fɛn minnu bɛ sɔrɔ jago la, olu ye a ka amoniyɔmu walima potasiyɔmu kɔgɔw ye.
Silitɔli, n’a bɛ fɔ fana ko pentapentili alkɔli, a ka molekiyɔmu formula ye C5H12O5 ye. zilitɔli saniyalen ye mugu finman ye min bɛ kɛ ni kristali ye , a wulicogo bɛ se degere 92–96 ma . A ka funteni sabatili ka ɲi, a kalori hakɛ ye 17 kJ/g ye, wa a duman bɛ se ka kɛ sukaro ta siɲɛ 0,65–1,05 ye. A bɛ mɔgɔ lafiya ni a dunna k’a ɲɛsin a yɛrɛ ma. I n’a fɔ fasa dumuni duman, zilitɔli bɛ se ka dumuniw jɔcogo ni u bonya di u ma, wa a baara bɛ kɛ i n’a fɔ ɲinw toli bali, a tɛ kɛ sababu ye ka sukaro hakɛ caman wuli, ani ka banakɔtaa nafamafɛnw falen. Silitɔli bɛ yezu falenni ni a mɔli baara bali; o de kama, a man ɲi dumuniw ma minnu ka kan ka kɛ ni yezumugu ye. Zilitɔli dunni kojugu bɛ se ka kɔnɔboli walima kɔnɔboli bila mɔgɔ la. A da bɛ mɔgɔ lafiya, wa a bɛ se ka a daji ɲɛ ni a ɲagamina ni dumuni duman wɛrɛw ye. A bɛ nɔba bila dumuni duman ni kasa latilen na, wa a ka dumuni duman cogoya fana ka ɲi ni a kɛra ni sakarini ni asesulfamu potasiyɔmu ye, o bɛ dumuni duman ni dumuni dumanw datugu minnu bɛ tali kɛ dumuni duman barikamaw la tuma caman na. Eritiritɔli tali kojugu bɛ se ka kɔnɔboli ni funu bila mɔgɔ la.
Dumunifɛnw minnu bɛ bɔ fɛnɲɛnamaw la
Sucralose (Sucralose) bɛ sɔrɔ
Sukaralozi, n’a bɛ fɔ fana ko trikulorogalakɔtɔsukɔrɔsi walima sukralozi, o ye trikuloro bɔlen ye sukaro la. A molekiyɔmu formula ye C12H19O8Cl3 ye. O ye mugu finman ye min bɛ kɛ ni kristali ye, a wulicogo ye degere 125 ye, a kalori hakɛ ye 0. A ka di siɲɛ 600 ka tɛmɛ sukaro kan, a ka di saniyalen don, a ka di i n’a fɔ sukaro-, a tɛ diya kɔfɛ, wa a tɛ kɛ sababu ye ka ɲinw toli walima ka sukaro jiginni bila joli la. Sukaralozi bɛ se ka wuli ka ɲɛ ani ka sabati, wa a bɛ se ka dumuni nɔgɔlenw ni kɔgɔ dumanw bali; a bɛ se ka dumuni dumanw datugu i n’a fɔ sɔgɔsɔgɔninjɛ, nɔgɔ, ani dɔlɔminnanw; ani a bɛ se ka nɔnɔmugu ni nɔnɔmugu dajiw bonya.
Alitame, n’a bɛ fɔ a ma kemikaliya la ko asidi aspartitiki alanini, o ye dipɛtidi dumuni duman ye min ka molekiyɔmu ye C14H25N3O4S·2.5H2O ye. O ye mugu finman ye min bɛ kɛ ni kristali ye, a ka di siɲɛ 2000 ɲɔgɔn ka tɛmɛ sukaro kan ani a ka di siɲɛ 10 ka tɛmɛ aspartame (APM) kan. O ye dumuni duman ye min tɛ balodɛsɛ sɔrɔ, a da bɛ i n’a fɔ sukaro, a diya kɔfɛ walima nɛgɛmafɛnw tɛ a la, wa a tɛ{11}}jibɔlan ye. A bɛ wuli nɔgɔya la ji ni etanɔli la, a bɛ sabati kosɛbɛ, wa a bɛ funteni ni asidi kɛlɛ ka ɲɛ. A bɛ sabati kosɛbɛ sigidaw la minnu pH ye 5–8 ye. Tobili kɛcogo la, alitamu bɛ sabati ka tɛmɛ aspartame kan, a bɛ aspartame nafaw mara ka sɔrɔ a bɛ se sɔrɔ a nafaw kan. Alitame man ɲi ka kɛ buru ni dɔlɔminnanw na.
Dumunifɛn dilannenw: Neotame. Neotame ye aspartame bɔlen ye min bɛ sɔrɔ ni ji-sɔrɔ-kulu dɔ farali ye aspartame mɔlikulu kan. A kemikaliya tɔgɔ ye dɔrɔn dimetil etili aspartati, ni a molekiyɔmu formula ye C20H30N2O5 ye. O ye mugu finman ye min bɛ kɛ ni kristali ye, nka a ka c’a la, ji kelen bɛ sɔrɔ, ni a ka molekiyɔmu formula empiriki ye C20H30N2O5·H2O ye, a wulicogo ye degere 80,9–83,4 ye , wa a tɛ toli. Neotame ka di siɲɛ 30–60 ka tɛmɛ aspartame kan ani a ka di siɲɛ 6000–10000 ka tɛmɛ sukaro kan. A bɛ aspartame ka jogo ɲuman caman mara, i n’a fɔ dumuni duman saniyalen, a daji tilatilali ɲuman ani a daji{19}}fɛn min bɛ dɔ fara a kan, kalori tɛ a la, ani a tɛ kɛ ni kariyɔ ye. Neotame monohydrate tɛ-jidɛsɛ ye. Asidi sigidaw la, neotame bɛ sabatili jira ni aspartame ye; nka, ni pH tɛ kelen ye walima ni funteni caman bɛ waati dɔɔnin kɔnɔ, neotame bɛ sabati kosɛbɛ ka tɛmɛ aspartame kan, o b’a to a bɛnnen don baara ma aspartame ma bɛn yɔrɔ minnu na, i n’a fɔ tobilikɛminɛnw na.
Sakarini, min bɛ wele kemikaliya siratigɛ la ko o-sulfonylbenzoimide, a molekiyɔmu formula C7H5O3NS, a wulicogo hakɛ bɛ se degere 228–230 ma , wa a ye kristalɛ walima mugu finman kulɛri tɛ min na. A duman bɛ se ka kɛ sukaro ta ye siɲɛ 500 ɲɔgɔn. Sakarini bɛ wele fana ko sakarini min tɛ se ka wuli walima asidi sakarini. Fɛn min bɛ fɔ a ma kosɛbɛ ko sakrini, tiɲɛ na, o ye sakarini sodiyɔmu ye, sakarini kɔgɔ natɔmu, min ka molekiyɔmu formula ye C7H4O3NSNa·2H2O ye. A bɛ wuli nɔgɔya la ji la, wa a bɛ fɔ fana ko sakarini min bɛ wuli. A bɛ i n’a fɔ kulɛri tɛ min na fo ka se plati orthorhombique finman ma-i n’a fɔ kristalɛw, kasa tɛ a la walima kasa tɛ min na dɔɔni, a tɛ se ka fɛn wɛrɛ kɛ hadamaden farikolo la, a kalori hakɛ ye 0 ye, wa a jilama bɛ kɛ kɔfɛla duman ye. Siklamati, n’a bɛ fɔ a ma kemikaliya la ko asidi siklohɛksilisulfamiki, a ka molekiyɔmu formula ye C6H13NO3S ye. O ye mugu finman ye min bɛ kɛ ni kristali ye, a wulicogo bɛ se degere 169–170 ma, a kalori hakɛ ye 0. A duman bɛ se ka kɛ sukaro ta ye siɲɛ 40–50. Siklamati min bɛ sɔrɔ jago la, o ye tiɲɛ na a ka soja walima a ka kalisiyɔmu kɔgɔ ye, a bɛ ye i n’a fɔ kristalɛ kulɛri tɛ min na walima kristalɛ finmanw. A bɛ funteni- sabati, a tɛ-jibɔ, a bɛ wuli nɔgɔya la ji la, a kɔfɛfɛn man di, wa a bɛ dusukasi fana datugu. A ka c’a la, siklama bɛ kɛ ni sakari ye, a ka ca a la a bɛ kɛ 10:1 ye, o bɛ kɛ sababu ye ka dumuni duman kɛ cogo kelen na ani ka ɲɔgɔn masiri fɛn dumanw na, o la, a bɛ kɛ sababu ye ka dumuni duman cogoya ɲɛ. Kunnafoni dɔw fana bɛ yen minnu b’a jira ko siklamati, sakarini ani aspartame bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ. 1.4.4 Asesulfame K Asesulfame K, n’a bɛ fɔ fana ko AK sukaro, o tɔgɔ ye ko asesulfame potasiyɔmu, ni a molekiyɔmu formula ye C4H4SKNO4 ye. Fɛn saniyalen ye mugu finman ye min bɛ kɛ ni kristali ye, a bɛ wuli ni a wulicogo ye degere 123 ye . A bɛ daminɛ ka toli ka tɛmɛ degere 225 kan, a kalori hakɛ ye 0 ye, wa a ka di ka tɛmɛ sukaro kan siɲɛ 150. A ka di dumuni duman ye, a kɔfɛ dumuni duman tɛ a la wa a bɛ se ka ɲagami dumuni duman wɛrɛw la. Asesulfame K bɛ wuli nɔgɔya la ji la, wa a bɛ sabati funteni ni asidi la.