Asidi aminikiw ka balocogo danfara

Oct 05, 2025 Aw bɛ cikan bila .

Asidi aminiki nafamaw : Olu ye asidi aminiki ye hadamaden farikolo (walima kolotuguda wɛrɛw) tɛ se ka minnu dilan a yɛrɛ ma walima minnu dilanni hakɛ ka jan farikolo magow ɲɛ, wa u ka kan ka sɔrɔ kɛnɛma dumuni fɛ. Asidi aminiki nafamaw wajibiyalen balikuw ma, o bɛ se ka kɛ 20% fo 37% ɲɔgɔn ye farikolojɔli dumuniw wajibiyalen na. A sugu 8 bɛ yen, wa u ka baara ye ninnu ye:

Lisini : A bɛ kunsɛmɛ yiriwali sabati, a ye sugunɛ ni sugunɛbaralabana yɔrɔ dɔ ye, a bɛ tulumafɛnw falenfalenni sabati, a bɛ pineal glande, sinji, corpus luteum ani ovaire labɛn, ani a bɛ selilɛriw ka tiɲɛni bali

Triptophan : A bɛ kɔnɔbara ji ni kɔnɔbara ji bɔli sabati;

Fenilalanini : A bɛ a sen don sugunɛ ni sugunɛbaralabana bɔli la;

Metiyɔnini : A bɛ a sen don ɛmoɲini, farikolo yɔrɔw ani jolisegindumuni na, wa a ka baara ye ka ɲɛgɛnɛsira, kɔnɔboli ani jolisegindumuni yiriwa;

Threonine : A ka baara ye ka asidi aminiki dɔw sɛmɛntiya walasa ka balansi sɔrɔ;

Isoleucine : A bɛ a sen don timi, sɔgɔsɔgɔninjɛ ani sɔgɔsɔgɔninjɛ labɛnni n’a farikoloɲɛnajɛ la;

Leucine: A bɛ balansi don isoleucine la;

Valine : A bɛ baara kɛ corpus luteum, mammary gland ani ovary kan. Asidi aminiki minnu nafa ka bon kosɛbɛ ani minnu nafa ka bon cogoya la: Asidi aminiki minnu bɛ se ka hadamaden farikolo labɛn nka a ka c’a la, a tɛ se ka magoɲɛfɛnw ɲɛ, olu bɛ wele ko asidi aminiki minnu nafa ka bon walima minnu nafa ka bon cogoya la. Olu ye arijini ni histidini ye kosɛbɛ, olu ye asidi aminiki nafamaw ye denmisɛnniw ka bonya waati. Adamaden farikolo mago bɛ asidi aminiki nafamaw na, o bɛ dɔgɔya ni a si hakɛ ye, ni a bɛ dɔgɔya kosɛbɛ balikuw la ni i ye a suma ni denmisɛnninw ta ye. U ka baara ye ninnu ye:

Arginine : Arginine ni asidi deoxycholic compound (minoxaline) ye fura ɲumanw ye minnu bɛ kɛ ka sifili, banakisɛfagalanw, a ɲɔgɔnnaw furakɛ.

Histidine : A bɛ se ka kɛ biyokimiki reagent ye ani furakɛlifɛn ye, wa a bɛ kɛ fana dusukunnabana, jolidɛsɛ, sɔgɔsɔgɔninjɛ, a ɲɔgɔnnaw furakɛli la.

Asidi aminiki minnu tɛ -fɛn nafamaw ye : Olu ye asidi aminiki ye hadamadenw (walima kolotuguda wɛrɛw) bɛ se ka minnu dilan ka bɔ fɛn nɔgɔmanw na minnu bɛ u ɲɛfɛ, wa u mago t’a la ka minnu sɔrɔ dumuni na. Misali dɔw ye glycine ni alanine ye.